Dane z praktyki klinicznej odgrywają ważną rolę obok tradycyjnych badań klinicznych. Brytyjski Rejestr Medycznych konopi był pierwszym krajowym rejestrem w Wielkiej Brytanii, który systematycznie gromadził i analizował dane kliniczne pacjentów leczonych konopiami, a obecnie stanowi jeden z największych zbiorów danych tego typu na świecie.
W tej dziedzinie nadal istnieją istotne ograniczenia, w tym brak dużych, wysokiej jakości RCT, znaczne różnice między produktami z medycznej marihuany, ograniczone dane dotyczące długoterminowego bezpieczeństwa oraz nierozstrzygnięte kwestie dotyczące opłacalności. Poniższe podsumowania dowodów należy czytać, mając na uwadze te szersze ograniczenia.
Zapoznaj się z najnowszymi dostępnymi dowodami dotyczącymi medycznej marihuany w leczeniu bólu, schorzeń psychiatrycznych i neurologicznych.
Ból przewlekły jest częstym powodem, dla którego pacjenci szukają pomocy medycznej. Wielu pacjentów zgłasza frustrację z powodu istniejących metod leczenia, które oferują ograniczoną ulgę lub powodują poważne skutki uboczne. W tym kontekście medyczna marihuana cieszy się rosnącym zainteresowaniem klinicznym i badawczym. Poniżej omówimy aktualne badania dotyczące wpływu medycznej marihuany na leczenie bólu.
Przewlekły ból niezwiązany z nowotworem to ból, który utrzymuje się lub nawraca przez ponad trzy miesiące i nie jest związany z nowotworem. Przewlekły ból dotyka około jednej piątej dorosłych na całym świecie i obejmuje powszechne schorzenia, takie jak ból krzyża i choroba zwyrodnieniowa stawów.
W metaanalizie z 2024 r. przeprowadzonej przez Jeddi i in. stwierdzono, że medyczne konopie może wykazywać podobną skuteczność do opioidów w leczeniu bólu przewlekłego, przy potencjalnie mniejszej liczbie przypadków przerwania leczenia z powodu zdarzeń niepożądanych.1 Inna metaanaliza sugeruje, że medyczne konopie podawana nie w formie inhalacji wiąże się z modelowym 10-procentowym bezwzględnym wzrostem odsetka pacjentów osiągających klinicznie istotną odpowiedź oraz 7-procentowym wzrostem odsetka pacjentów osiągających ≥30% zmniejszenie bólu w porównaniu z placebo.2
W dwóch ostatnich badaniach III fazy oceniano VER-01, ekstrakt z konopi o pełnym spektrum zawierający Δ9-tetrahydrokannabinol (Δ9-THC), kannabigerol (CBG) i kannabidiol (CBD), u dorosłych z przewlekłym bólem krzyża, którzy nie reagowali odpowiednio na wcześniejsze leki przeciwbólowe.
W badaniu kontrolowanym placebo z udziałem 820 uczestników Karst i wsp. odnotowali statystycznie istotne zmniejszenie natężenia bólu, przemawiające na korzyść preparatu VER-01 w porównaniu z placebo (−1,9 vs −1,4 punktu w numerycznej skali oceny; p<0,001). 3 W oddzielnym badaniu porównawczym przeprowadzonym przez Meissnera i wsp. porównano preparat VER-01 z opioidami o przedłużonym uwalnianiu przez 24 tygodnie u 384 uczestników.4 W grupie otrzymującej preparat VER-01 odnotowano nieznacznie większe zmniejszenie natężenia bólu (−2,50 vs −2,16 punktów; p=0,048), przy czym większą różnicę w leczeniu zaobserwowano u pacjentów z komponentem bólu neuropatycznego lub silniejszym bólem wyjściowym.
Ból neuropatyczny, spowodowany uszkodzeniem lub dysfunkcją układu nerwowego, jest często trudny do leczenia i słabo reaguje na konwencjonalne leki przeciwbólowe. Jest on częstym elementem wielu postaci bólu przewlekłego, w tym bólu krzyża.
Analizy podgrup z badań VER-01 sugerują, że pacjenci z komponentem bólu neuropatycznego mogą odnieść większe korzyści ze stosowania medycznych konopi. W badaniu kontrolowanym placebo efekt leczenia był znacznie większy w podgrupie pacjentów z bólem neuropatycznym (średnia różnica −1,5 punktu w porównaniu z −0,6 w całej populacji), przy dodatkowej poprawie wyników w kwestionariuszu Neuropathic Pain Symptom Inventory.3 W badaniu z użyciem opioidów jako leku porównawczego zaobserwowano podobny wzorzec, z tendencją do większych korzyści ze stosowania VER-01 w podgrupie pacjentów z bólem neuropatycznym, chociaż te porównania podgrup nie zawsze osiągały istotność statystyczną.4
Zaburzenia snu dotykają 60–90% pacjentów z bólem neuropatycznym i niezależnie przyczyniają się do nasilenia bólu i niepełnosprawności. U pacjentów z komponentem bólu neuropatycznego VER-01 wiązał się z poprawą jakości snu w ciągu 6 miesięcy w porównaniu zarówno z placebo, jak i opioidami.3,4
W najnowszym przeglądzie Cochrane przeanalizowano 21 badań obejmujących 2187 dorosłych osób z przewlekłym bólem neuropatycznym.5 Przegląd ten stanowi aktualizację poprzedniej wersji opublikowanej w 2018 r. W badaniach tych porównano różne rodzaje medycznych konopi z placebo. W przeglądzie stwierdzono, że pewność dowodów dla większości wyników była niska lub bardzo niska.5 Wpływa to na naszą zdolność do uzyskania pewności co do skutków stosowania medycznych konopi w bólu neuropatycznym w oparciu o aktualne badania. W większości badań w każdej grupie terapeutycznej było mniej niż 50 uczestników, a 14 z 21 badań uznano za obarczone wysokim ryzykiem błędu systematycznego ze względu na ich niewielką skalę. Ponadto wiele badań trwało zaledwie kilka tygodni.
Niektóre wytyczne kliniczne nadal traktują medyczną marihuanę jako opcję leczenia przewlekłego bólu neuropatycznego w późniejszym etapie, gdy uznane metody leczenia, takie jak niektóre leki przeciwdepresyjne lub przeciwpadaczkowe, nie przyniosły wystarczającej ulgi lub nie były tolerowane.
Fibromialgia charakteryzuje się rozległym bólem, zmęczeniem, zaburzeniami snu i objawami nastroju, które mogą znacząco wpływać na jakość życia. Obecne opcje terapeutyczne wykazują znaczne ograniczenia, a zatwierdzone farmakoterapie pozwalają na zmniejszenie bólu o ≥30% tylko u 40–50% pacjentów.
W dwóch kluczowych badaniach RCT zbadano medyczne konopie w fibromialgii. Skrabek i wsp. ocenili nabilon, syntetyczny analog Δ9-THC, w badaniu RCT.6 Stwierdzili oni zmiany w odczuwaniu bólu i jakości życia w porównaniu z placebo, chociaż działania niepożądane, takie jak zawroty głowy i senność, występowały częściej w grupie leczonej. Podobnie Chaves i wsp. ocenili olej konopny bogaty w Δ9-THC w podwójnie ślepym RCT i stwierdzili zmniejszenie nasilenia objawów fibromialgii oraz wyników w skali bólu w porównaniu z placebo, przy akceptowalnej tolerancji.7 Chociaż wyniki są obiecujące, oba badania były niewielkie i konieczne są większe, długoterminowe badania.
Dane z praktyki klinicznej pochodzące z brytyjskiego rejestru medycznej marihuany (UK Medical Cannabis Registry) dostarczają uzupełniających dowodów. W prospektywnej kohorcie 497 pacjentów obserwowanych przez okres do 18 miesięcy wykazano zmiany w odczuwaniu bólu, nasileniu objawów fibromialgii oraz wskaźnikach bólu uogólnionego w porównaniu z wartościami wyjściowymi.8 Dane zgłaszane przez samych pacjentów sugerują również potencjalną poprawę w zakresie objawów zmęczenia i lęku. Jednak, podobnie jak w przypadku wszystkich danych obserwacyjnych, wyniki te należy interpretować ostrożnie, biorąc pod uwagę brak grupy kontrolnej i potencjalne ryzyko błędu systematycznego.
Ból nowotworowy dotyka około 45% pacjentów, a nawet 40% doświadcza niewystarczającej ulgi pomimo leczenia zgodnego z wytycznymi. Dowody dotyczące medycznej marihuany w leczeniu bólu nowotworowego są mniej ugruntowane niż w przypadku innych przewlekłych stanów bólowych, a wnioski z przeglądów systematycznych są sprzeczne.
W przeglądzie systematycznym i metaanalizie sieciowej z 2021 r. autorstwa Wanga i wsp. przedstawiono dowody o umiarkowanej do wysokiej pewności, że medyczna marihuana podawana w sposób inny niż inhalacyjny powodowała niewielkie, ale klinicznie istotne zmiany w zakresie łagodzenia bólu, funkcjonowania fizycznego i jakości snu u pacjentów z bólem przewlekłym, w tym bólem nowotworowym, w porównaniu z placebo.2
Dane obserwacyjne z brytyjskiego rejestru medycznej marihuany (UK Medical Cannabis Registry) oferują długoterminową obserwację z praktyki klinicznej. Dane te, zebrane z kohorty 116 pacjentów obserwowanych przez okres do 24 miesięcy, wskazały, że leczenie medyczną marihuaną korelowało z trwałymi, zgłaszanymi przez pacjentów poprawami w zakresie bólu, lęku, jakości snu i ogólnej jakości życia. 9 Podobnie jak w przypadku innych danych z rejestru, obserwacyjny charakter badania oznacza, że wyniki te wymagają potwierdzenia w kontrolowanych badaniach klinicznych.
Zaburzenia psychiczne dotykają około 1 na 4 dorosłych na całym świecie. Chociaż wielu pacjentów odczuwa ulgę dzięki zatwierdzonym lekom i terapiom psychologicznym, innym trudno jest osiągnąć odpowiednią kontrolę objawów. Ponadto nawet 20–30% pacjentów z depresją i zaburzeniami lękowymi doświadcza oporności na leczenie, która charakteryzuje się niewystarczającą odpowiedzią na co najmniej dwa odpowiednie sposoby leczenia.
Baza dowodów z badań RCT dotyczących medycznej marihuany w schorzeniach psychiatrycznych jest ograniczona. Znaczna część istniejących dowodów z badań pochodzi z badań, w których objawy psychiatryczne były drugorzędnymi wynikami w innych schorzeniach, takich jak przewlekły ból lub stwardnienie rozsiane. Jednak dane obserwacyjne z życia codziennego dostarczają uzupełniających dowodów, choć z nieodłącznymi ograniczeniami metodologicznymi.
Zaburzenia lękowe należą do najczęściej występujących schorzeń psychiatrycznych, a ich globalna częstość występowania w ciągu całego życia szacowana jest na 13–16%. Wielu pacjentów odczuwa skuteczną ulgę dzięki zatwierdzonym terapiom farmakologicznym i interwencjom psychologicznym, w szczególności terapii poznawczo-behawioralnej (CBT). Jednak u nawet 30–40% pacjentów leczenie pierwszego rzutu nie zapewnia odpowiedniej kontroli objawów.
Baza dowodowa dotycząca medycznej marihuany w zaburzeniach lękowych obejmuje niewielką liczbę badań RCT, w których stosowano głównie izolat kanabidiolu (CBD), a także dane obserwacyjne z rejestrów klinicznych.
W dwóch badaniach RCT oceniano działanie CBD u osób z zaburzeniami lęku społecznego. Bergamaschi i wsp. wykazali, że pojedyncza dawka 600 mg CBD zmniejszyła subiektywny lęk podczas symulowanego zadania wystąpienia publicznego u 24 pacjentów z zaburzeniami lęku społecznego, którzy wcześniej nie byli leczeni, w porównaniu z placebo. 1 W oddzielnym badaniu neuroobrazowym Crippa i wsp. stwierdzili, że pojedyncza dawka 400 mg CBD wiązała się z subiektywnym zmniejszeniem lęku i zmianą regionalnego przepływu krwi w obszarach limbicznych u 10 pacjentów z zaburzeniami lękowymi w sytuacjach społecznych.2 Chociaż wyniki te są obiecujące, w obu badaniach zastosowano podanie pojedynczej dawki w warunkach laboratoryjnych i nie odzwierciedlają one trwającego leczenia klinicznego.
W żadnym z badań RCT nie oceniano medycznej marihuany zawierającej Δ9-tetrahydrokannabinol (Δ9-THC) jako podstawowego leczenia zaburzeń lękowych. Jednak badania RCT dotyczące bólu przewlekłego i stwardnienia rozsianego, w których lęk był mierzony jako wynik drugorzędny, wykazały poprawę objawów lękowych przy stosowaniu nabiximolsu i innych preparatów Δ9-THC:CBD.3
Brytyjski Rejestr Medycznej Marihuany opublikował analizy dotyczące pacjentów z opornym na leczenie uogólnionym zaburzeniem lękowym (GAD). Wyniki wskazują, że około 70% pacjentów z opornym na leczenie GAD zgłosiło klinicznie istotne zmiany po 12 miesiącach. Zaobserwowano również zmiany w jakości snu i jakości życia związanej ze zdrowiem.4 Jednakże, chociaż dane obserwacyjne wskazują na potencjalną skuteczność, nie pozwalają one ustalić związku przyczynowego i konieczne są dalsze badania.
Leczenie pierwszego rzutu depresji, w tym zatwierdzone terapie farmakologiczne i interwencje psychologiczne (szczególnie terapia poznawczo-behawioralna), jest skuteczne u wielu pacjentów. Jednak nawet 30% pacjentów cierpi na depresję oporną na leczenie, którą definiuje się jako niewystarczającą odpowiedź na dwa lub więcej leków przeciwdepresyjnych stosowanych w odpowiedniej dawce i przez odpowiedni czas.
Baza dowodowa dotycząca medycznej marihuany w leczeniu depresji jest ograniczona. Nie przeprowadzono żadnych badań RCT z medyczną marihuaną jako głównym wskazaniem w leczeniu poważnych zaburzeń depresyjnych. Jednak dowody z badań dotyczących innych schorzeń dostarczają pośrednich wskazówek. Niektóre badania RCT dotyczące bólu przewlekłego odnotowują poprawę objawów nastroju jako wyniki drugorzędne, chociaż wielkość efektu jest ogólnie niewielka i niejednolita w poszczególnych badaniach.3
Wobec braku ostatecznych dowodów z badań RCT dane obserwacyjne z rejestrów klinicznych dostarczają informacji na temat wyników w praktyce klinicznej.
W kohorcie 698 pacjentów z depresją oporną na leczenie stosowanie medycznej marihuany wiązało się z zgłaszanymi przez pacjentów zmianami w nasileniu depresji, lęku, jakości snu i jakości życia, które utrzymywały się przez cały 24-miesięczny okres obserwacji.5 Podobnie jak w przypadku wszystkich danych obserwacyjnych, wyniki te nie pozwalają ustalić związku przyczynowego ze względu na brak grupy kontrolnej otrzymującej placebo, błąd selekcji oraz utratę pacjentów z badania. Jednak wyniki te mogą pomóc w kierowaniu stosowaniem nielicencjonowanych lub magistralnych recept na medyczną marihuanę u pacjentów z depresją oporną na leczenie.
Bezsenność jest zarówno zaburzeniem pierwotnym, jak i częstym objawem występującym w przewlekłych schorzeniach fizycznych i psychicznych. Obecne metody leczenia są często niewystarczające, a wskaźniki utrzymywania się objawów pomimo terapii są wysokie. Wysoki wskaźnik utrzymywania się objawów oraz ograniczenia obecnych terapii przemawiają za poszukiwaniem alternatywnych metod leczenia, w tym medycznej marihuany. Niestety, baza dowodowa jest ograniczona.
W badaniu krzyżowym z 2021 r. wzięło udział 23 dorosłych z przewlekłą bezsennością. Uczestnicy otrzymywali przez dwa tygodnie ekstrakt z konopi zawierający 10 mg Δ9-THC, 0,5 mg CBD i 1 mg kanabinolu (CBN). Samodzielnie oceniana jakość snu i całkowity czas snu uległy poprawie w porównaniu z grupą placebo. Jednak polisomnografia nie wykazała istotnych zmian w obiektywnych parametrach snu.6 Krótki czas trwania badania i mała liczebność próby ograniczają interpretację wyników.
Dane z praktyki klinicznej dają bardziej spójny obraz długoterminowych wyników. Analiza z brytyjskiego rejestru medycznej marihuany obejmowała pacjentów, którym przepisano kannabinoidy na bezsenność, przez okres do 18 miesięcy. Jakość snu zgłaszana przez samych pacjentów uległa zmianie we wszystkich punktach obserwacyjnych w porównaniu z wartością wyjściową.7
W całej populacji objętej rejestrem 44% pacjentów zgłosiło klinicznie istotną poprawę jakości snu po 24 miesiącach. Wyniki te sugerują, że medyczna marihuana wiąże się z trwałymi korzyściami w praktyce klinicznej, choć obserwacyjny charakter badania i oparcie się na wynikach zgłaszanych przez pacjentów ograniczają wnioskowanie przyczynowo-skutkowe.8
Wielu pacjentów z PTSD odczuwa ulgę dzięki psychoterapii skoncentrowanej na traumie oraz leczeniu farmakologicznemu, w tym selektywnym inhibitorom wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) i inhibitorom wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI). Jednak oporność na leczenie jest powszechna: odsetek braku odpowiedzi sięga 50% w przypadku psychoterapii i 40% w przypadku SSRI. Ta niezaspokojona potrzeba skłoniła do zbadania nowych podejść terapeutycznych, w tym medycznej marihuany.
W przeglądzie systematycznym przeprowadzonym przez Blacka i in. (2019) przeanalizowano dowody dotyczące medycznej marihuany w PTSD. W przeglądzie zidentyfikowano ograniczoną liczbę badań dotyczących kombinacji Δ9-THC i CBD. Preparaty farmaceutyczne zawierające Δ9-THC i CBD wykazały przewagę nad placebo w poprawie ogólnego funkcjonowania i zmniejszeniu częstotliwości koszmarów sennych u pacjentów z PTSD. Pomimo tych wyników autorzy doszli do wniosku, że dowody na skuteczność medycznej marihuany w leczeniu zaburzeń zdrowia psychicznego są bardzo niskiej jakości, powołując się na brak dowodów dobrej jakości oraz znane ryzyko.3
W niewielkim krzyżowym badaniu RCT z udziałem 10 uczestników przez 7 tygodni badano nabilon, syntetyczny analog Δ9-THC, u kanadyjskiego personelu wojskowego cierpiącego na koszmary senne związane z PTSD oporne na leczenie. Wyniki wykazały zmniejszoną częstotliwość koszmarów sennych w porównaniu z placebo, a także odnotowano poprawę ogólnego samopoczucia i snu.9 Ograniczenia badania obejmują małą liczebność próby i krótki czas trwania leczenia. Skupienie się na populacji wojskowej z jednego ośrodka może również ograniczać możliwość zastosowania wyników w szerszej populacji osób z PTSD.
Główną przeszkodą w ustaleniu skuteczności medycznej marihuany w PTSD jest ograniczona liczba wysokiej jakości badań klinicznych. Obecnie trwa kilka większych badań RCT, a wyniki tych badań w znacznym stopniu wzbogacą bazę dowodową w nadchodzących latach.
Najnowsze dane obserwacyjne z brytyjskiego rejestru medycznej marihuany (UK Medical Cannabis Registry) zapewniają szczegółową analizę długoterminowych wyników w grupie 269 pacjentów z PTSD. Badanie z 2025 r. przeprowadzone przez Datta i wsp. odnotowuje utrzymującą się poprawę w zakresie objawów PTSD, lęku, jakości snu oraz jakości życia związanej ze zdrowiem w okresie 18 miesięcy.10 Jednak projekt badania obserwacyjnego ogranicza możliwość wyciągnięcia wniosków dotyczących związku przyczynowego.
Pacjenci z zaburzeniami neurologicznymi, od padaczki po stwardnienie rozsiane (SM), często doświadczają złożonych i wyniszczających objawów. W przypadku wielu z nich konwencjonalne terapie modyfikujące przebieg choroby nie zapewniają odpowiedniej kontroli objawów, co stanowi istotną niezaspokojoną potrzebę kliniczną. Medyczna marihuana stała się potencjalnym środkiem terapeutycznym w leczeniu objawów kilku schorzeń neurologicznych.
Dwa produkty z konopi medycznych – Epidyolex® i Sativex® (nabiximols) – otrzymały pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w wskazaniach neurologicznych, poparte solidnymi dowodami z randomizowanych badań kontrolowanych (RCT). Te licencjonowane terapie stanowią najsilniejszy poziom dowodów na skuteczność konopi medycznych w neurologii.
Poniżej omówimy aktualną bazę dowodową w kluczowych wskazaniach neurologicznych.
Padaczka stanowi wskazanie neurologiczne o jednym z najlepiej rozwiniętych zestawów dowodów dotyczących medycznej marihuany.
Epidyolex® to roztwór doustny zawierający wysoko oczyszczony kanabidiol (CBD), dopuszczony do stosowania w terapii wspomagającej napady padaczkowe związane z zespołem Lennoxa-Gastauta, zespołem Draveta i zespołem stwardnienia guzowatego (TSC) u pacjentów w wieku od 2 lat. W dostępnych randomizowanych badaniach kontrolowanych dawki CBD wynoszące 10 mg/kg/dobę i 20 mg/kg/dobę wiążą się odpowiednio z 19,5% i 19,9% większym zmniejszeniem częstotliwości napadów w porównaniu z placebo.1
Poza tymi konkretnymi zespołami, które stanowią niewielką część zróżnicowanej grupy osób dotkniętych padaczką oporną na leczenie (DRE), badania obserwacyjne i programy rozszerzonego dostępu dostarczają dowodów na szersze zastosowanie kannabinoidów w leczeniu padaczki. Jednak jakość tych dowodów różni się od danych z RCT potwierdzających zatwierdzone wskazania.
Flamini i in. (2023) przeanalizowali dane od 892 pacjentów z różnymi postaciami padaczki opornej na leczenie, którzy uczestniczyli w programach rozszerzonego dostępu. Leczenie CBD wiązało się z 46–66% spadkiem średniej miesięcznej częstotliwości napadów. Około 50% pacjentów osiągnęło ≥50% spadek napadów konwulsyjnych, napadów niekonwulsyjnych i skurczów padaczkowych.2 Chociaż wyniki te są obiecujące, ograniczenia metodologiczne otwartych, niekontrolowanych badań obejmują efekt placebo, stronniczość obserwatora oraz brak grupy porównawczej.
W populacji pediatrycznej dowody na skuteczność medycznej marihuany w leczeniu padaczki opornej na leki są najsilniejsze w przypadku zespołu Draveta, zespołu Lennoxa-Gastauta i TSC. Dowody przemawiają za stosowaniem CBD klasy farmaceutycznej (Epidyolex®). Zbiorcze dane z badań RCT pokazują, że CBD w dawkach 10 mg/kg/dobę i 20 mg/kg/dobę wiąże się z odpowiednio o 19,5% i 19,9% większym zmniejszeniem częstotliwości napadów w porównaniu z placebo. Jeśli chodzi o wskaźniki odpowiedzi, pacjenci otrzymujący CBD mają o 75% większe prawdopodobieństwo osiągnięcia 50% lub większego zmniejszenia częstotliwości napadów w porównaniu z placebo. CBD wiąże się również z sześciokrotnym wzrostem prawdopodobieństwa całkowitego ustąpienia napadów.1
Żadne badania RCT nie oceniały produktów konopnych zawierających Δ9-THC w leczeniu padaczki, ale istnieją ograniczone dowody pochodzące z badań obserwacyjnych i serii przypadków dotyczących dzieci z padaczką oporną na leczenie. Chociaż brak grup kontrolnych oznacza, że nie można ustalić związku przyczynowego, spójność wyników w wielu kohortach stanowi uzasadnienie dla rozważenia stosowania Δ9-THC jako leku wspomagającego, gdy samo CBD jest niewystarczające.
W wieloośrodkowym badaniu retrospektywnym obejmującym 74 dzieci i młodzież z padaczką oporną na leczenie, leczonych olejami zawierającymi Δ9-THC, 89% pacjentów zgłosiło zmniejszenie częstotliwości napadów, chociaż nie zastosowano standardowych miar wyników ani grupy porównawczej. Wysoki odsetek odpowiedzi może odzwierciedlać błąd selekcji oraz efekt placebo lub efekt oczekiwań.3
W prospektywnym badaniu otwartym leczono 20 dzieci z zespołem Draveta ekstraktem z konopi zawierającym 100 mg/ml CBD i 2 mg/ml Δ9-THC (stosunek 50:1). Wyniki wykazały medianę zmniejszenia napadów ruchowych o 71% przy odsetku pacjentów reagujących na leczenie ≥50% wynoszącym 63%.4 Jednak mała liczebność próby ogranicza możliwość uogólnienia wyników i nie można określić wkładu Δ9-THC w porównaniu z CBD w obserwowany efekt.
W prospektywnej serii przypadków obejmującej 35 dzieci z padaczką oporną na leczenie z brytyjskiego rejestru medycznej marihuany (UK Medical Cannabis Registry) 65,7% osób leczonych preparatami zawierającymi Δ9-THC osiągnęło zmniejszenie częstotliwości napadów o ≥50%, a 37,1% utrzymało zmniejszenie częstotliwości napadów o ≥90% w trakcie obserwacji.5 Dane z brytyjskiego rejestru medycznej marihuany potwierdzają krótkoterminową tolerancję w rzeczywistych warunkach; jednak otwarta konstrukcja badania i brak grupy porównawczej uniemożliwiają wyciągnięcie wniosków dotyczących związku przyczynowego.
Obok padaczki stwardnienie rozsiane (SM) stanowi jedno z najbardziej ugruntowanych wskazań do stosowania medycznej marihuany.
Sativex® (nabiximols) to aerozol do stosowania w jamie ustnej zawierający Δ9-THC i CBD, dopuszczony do stosowania w spastyczności związanej ze stwardnieniem rozsianym w wielu jurysdykcjach, poparty dowodami z badań RCT.
W przeglądzie systematycznym Cochrane z 2022 r., obejmującym pięć badań RCT, stwierdzono, że pacjenci otrzymujący nabiximols byli 2,5 razy bardziej skłonni do zgłaszania klinicznie istotnej poprawy spastyczności (poprawa ≥30% w skali numerycznej) w porównaniu z placebo.6 Oprócz spastyczności w przeglądzie oceniono również medyczną marihuanę w odniesieniu do innych objawów związanych ze SM, w tym przewlekłego bólu, zaburzeń snu i zmęczenia. Spośród zbiorczych danych z ośmiu badań siedem wykazało poprawę w zakresie bólu związanego ze stwardnieniem rozsianym przy stosowaniu nabiximolsu lub syntetycznych kannabinoidów w porównaniu z placebo.6 Jednak dowody te zostały ocenione jako niskiej jakości ze względu na heterogeniczność i ryzyko błędu systematycznego.
Badania obserwacyjne potwierdzają wyniki RCT i dostarczają danych dotyczących wyników długoterminowych. W badaniu MOVE 2 obserwowano ponad 300 pacjentów, którym w rutynowej praktyce klinicznej przepisano nabiximols. W ciągu 3–4 miesięcy zaobserwowano poprawę w zakresie spastyczności, zaburzeń snu, jakości życia związanej ze zdrowiem oraz czynności życia codziennego.7
Shah i in. 2025 przeprowadzili prospektywną serię przypadków z brytyjskiego rejestru medycznej marihuany, obejmującą 203 pacjentów ze stwardnieniem rozsianym leczonych medyczną marihuaną przez okres do 24 miesięcy. Poprawę zaobserwowano w wielu obszarach, w tym w zakresie bólu, energii, sprawności fizycznej i dolegliwości zdrowotnych, a efekty utrzymywały się przez cały okres obserwacji. Poprawę odnotowano również w zakresie jakości snu (47% osiągnęło minimalną klinicznie istotną różnicę) oraz ogólnej jakości życia związanej ze zdrowiem.8
Chociaż dane z praktyki klinicznej sugerują, że korzyści mogą wykraczać poza spastyczność, obserwacyjny charakter badania oraz brak grupy kontrolnej uniemożliwiają wyciągnięcie wniosków dotyczących związku przyczynowego.
Choroba Parkinsona (PD) i choroba Huntingtona (HD) to złożone, postępujące schorzenia neurodegeneracyjne, które wpływają na wiele układów organizmu.
Obecnie nie ma dostępnych metod leczenia, które mogłyby wpłynąć na przebieg choroby. Chociaż dane sugerują potencjalną rolę medycznej marihuany w przypadku motorycznych objawów PD i HD są słabe, pacjenci z tymi schorzeniami często cierpią na znaczące objawy pozamotoryczne. Istnieją ograniczone bezpośrednie dowody przemawiające za stosowaniem medycznej marihuany w przypadku objawów pozamotorycznych, takich jak ból, lęk, depresja, zaburzenia snu i upośledzenie funkcji poznawczych.
Lęk dotyka nawet 40% pacjentów z chorobą Parkinsona. W niewielkim randomizowanym, podwójnie ślepym badaniu RCT z udziałem 24 pacjentów z chorobą Parkinsona pojedyncza dawka 300 mg CBD zmniejszyła objawy lęku oraz drżenie nasilone przez lęk.9 Szersze dane sugerują potencjalną rolę CBD w leczeniu fobii społecznej, a badania RCT wykazały działanie przeciwlękowe przy dawkach 300–600 mg w warunkach laboratoryjnych.10,11
Zaburzenia snu dotykają 60–90% pacjentów z chorobą Parkinsona, w tym bezsenność, zaburzenia zachowania w fazie REM oraz nadmierną senność w ciągu dnia. Jedno badanie RCT wykazało, że nabilon poprawia jakość snu i ogólną jakość życia u pacjentów z chorobą Parkinsona.12
Przewlekły ból dotyka 40–85% pacjentów z chorobą Parkinsona. Rodzaje bólu obejmują ból mięśniowo-szkieletowy, dystoniczny, ośrodkowy i neuropatyczny. Żadne badania RCT nie oceniały konkretnie kannabinoidów w leczeniu bólu w chorobie Parkinsona lub chorobie Huntingtona, chociaż dowody potwierdzają potencjalne zastosowanie produktów z medycznej marihuany w leczeniu ogólnego bólu przewlekłego i konkretnych podtypów, takich jak ból neuropatyczny.13,14
Migrena jest powszechną i powodującą niepełnosprawność chorobą neurologiczną, często niedostatecznie kontrolowaną za pomocą konwencjonalnych terapii. Pojawiające się dowody dotyczące medycznej marihuany w leczeniu migreny i zaburzeń związanych z bólem głowy sugerują potencjalną rolę zarówno w profilaktyce, jak i w leczeniu ostrym, chociaż konieczne są dalsze, dobrze zaprojektowane badania RCT.
W przeglądzie systematycznym dziewięciu badań odnotowano obiecujące sygnały dotyczące medycznej marihuany jako środka profilaktycznego o akceptowalnym profilu bezpieczeństwa i tolerancji.15 Jednak uwzględnione badania były niejednorodne pod względem projektu, a większość miała charakter obserwacyjny lub retrospektywny.
Istnieją solidniejsze dowody dotyczące doraźnego leczenia migreny. W randomizowanym badaniu kontrolowanym placebo oceniano stosowanie waporyzowanych kwiatów konopi indyjskich w ostrym leczeniu migreny. U 67,2% uczestników otrzymujących konopie indyjskie osiągnięto złagodzenie bólu po 2 godzinach w porównaniu z 46,6% otrzymujących placebo. Trwałe ustąpienie bólu było również lepsze po 24 i 48 godzinach. Nie zgłoszono żadnych poważnych zdarzeń niepożądanych.16 Te wysokiej jakości dowody z badań RCT przemawiają za stosowaniem waporyzowanych konopi indyjskich w ostrym leczeniu migreny, chociaż konieczne jest powtórzenie badań w większych i bardziej zróżnicowanych populacjach.